You dont have javascript enabled! Please enable it! Kur do hyjnë në BE shtetet e Ballkanit? Ja çka pritet të ndodhë...

Kur do hyjnë në BE shtetet e Ballkanit? Ja çka pritet të ndodhë…

A duhet që të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor të anëtarësohen në BE në të njëjtën kohë, siç ka propozuar Presidenti serb Aleksandar Vuçiç? Cilat janë avantazhet dhe disavantazhet? Dhe çfarë mendojnë vendet për këtë?

Kur udhëheqësit e BE-së dhe të Ballkanit Perëndimor të takohen sot në Bruksel për një samit BE-Ballkani Perëndimor, përparimi në procesin e zgjerimit të BE-së do të jetë në krye të axhendës.

Pas luftërave që shkatërruan Ballkanin në vitet 1990, Bashkimi Evropian u zotua në vitin 2003 të integronte shtatë vendet e Ballkanit Perëndimor në bllok: Shqipërinë, Bosnjën dhe Hercegovinën, Kroacinë, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Kroacia iu bashkua BE-së dhjetë vjet më vonë.

 

Përveç Kosovës, e cila aplikoi për anëtarësim në vitin 2022, pesë vendet e mbetura njihen nga BE si kandidate zyrtare.

Cila është situata aktuale?
Më shumë se një dekadë pasi Kroacia iu bashkua BE-së, zgjerimi në Bruksel duket më afër realitetit sesa ka qenë për vite me radhë.

Ndërsa Brukseli po sinjalizon një angazhim të ripërtërirë për zgjerim, pyetja nuk është më nëse, por cilat vende të Ballkanit Perëndimor janë gati të ecin përpara dhe cilat do të lihen pas.

Mali i Zi – më i vogli nga pesë vendet kandidate në rajon – shihet si një lider në procesin e pranimit, me Shqipërinë shumë pranë.

Sipas Komisioneres së Zgjerimit të BE-së, Marta Kos, Mali i Zi teknikisht mund të përfundojë negociatat e pranimit deri në fund të vitit 2026, dhe Shqipëria një vit më vonë.

“Pastaj na duhet një deri në një vit e gjysmë për procesin e ratifikimit. Kështu që jam realisht optimist se edhe gjatë mandatit tim, i cili përfundon në fund të vitit 2029, Bashkimi Evropian mund të ketë të paktën dy anëtarë të rinj”, tha Kos për DW.

Në Serbi, kandidatin më të madh dhe më të fuqishëm ekonomikisht në rajon, vrulli për reforma është zbehur qartë. Në përgjigje, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç propozoi javën e kaluar, përpara udhëtimit të tij në Bruksel për një takim mbi progresin e Serbisë drejt BE-së, që të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor duhet t’i bashkohen BE-së së bashku.

Por a është kjo e realizueshme dhe a do të ishte e pranueshme për fqinjët e Serbisë dhe BE-në?

Mali i Zi udhëheq rrugën
Procesi i zgjerimit të BE-së në Ballkanin Perëndimor ka qenë i ngadaltë për disa arsye.

Nga njëra anë, ka çështje dypalëshe të pazgjidhura, mangësi në sundimin e ligjit dhe nivele të larta korrupsioni në rajon. Nga ana tjetër, ka njëfarë ngurrimi dhe “lodhjeje nga zgjerimi” midis anëtarëve të BE-së.

Pas viteve të stagnimit, Mali i Zi zbatoi reforma kyçe dy vjet më parë dhe arriti një konsensus të gjerë politik mbi anëtarësimin në BE. Si Podgorica ashtu edhe Brukseli tani duan ta përfundojnë procesin e pranimit sa më shpejt të jetë e mundur.

Mali i Zi kohët e fundit arriti një moment të ri duke mbyllur pesë kapituj të negociatave të pranimit, një parakusht për hyrjen në BE, por kërkesat e mbetura përfshijnë sigurimin e vendimeve gjyqësore në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë dhe krimit të organizuar, emërimin e zyrtarëve kyç gjyqësorë dhe plotësimin e pozicioneve të lira drejtuese në institucione të rëndësishme.

Kritikët vendas argumentojnë se reformat janë nxituar dhe mund të mos kenë përmbajtje.

“Askush nuk pretendon seriozisht se sistemi mund të ndryshojë rrënjësisht brenda pak vitesh”, tha Ministrja e Integrimit Europian Gordana Despotović Đekić. “Kritika është legjitime nëse përshpejton reformat, por është e rëndësishme të theksohet se sot progresi matet me tregues të qartë europianë, jo me përshtypje politike, dhe se progresi i Malit të Zi konfirmohet objektivisht nga institucionet e BE-së”, tha ajo për DW.

Progresi i Shqipërisë
Ndërkohë, edhe Shqipëria ka përshpejtuar ritmin e reformave.

Ndërsa Komisioni Europian thekson progresin në reformat gjyqësore, ai paralajmëron gjithashtu se nevojiten përpjekje të mëtejshme në luftën kundër korrupsionit dhe forcimin e sundimit të ligjit.

Por, siç thekson analisti politik Florian Biber, rezultati është larg të qenit i sigurt dhe nevojiten reforma të vazhdueshme.

“Shqipëria po zbaton shumë reforma formale, por në një kontekst ku keni një udhëheqës shumë të fortë, Edi Rama, [vendi] sigurisht që ka mangësi serioze demokratike. Pra, ka disa rezerva dhe nuk është e qartë nëse Shqipëria do të jetë në gjendje ta mbyllë këtë boshllëk dhe të jetë vërtet gati në të njëjtën kohë me Malin e Zi”, tha Bieber për DW.

Pse BE dëshiron zgjerimin?

Për Bashkimin Evropian, zgjerimi është një çështje strategjike dhe besueshmërie.

Integrimi i Malit të Zi do të ishte një mënyrë me rrezik të ulët dhe me ndikim të lartë për të treguar se BE mund t’i përmbushë premtimet e saj, duke forcuar besimin në lidershipin e saj në kohë të pasigurta gjeopolitike, sipas një analize nga Qendra e Politikave Evropiane.

Zgjerimi është gjithashtu i lidhur me sigurinë dhe interesat gjeostrategjike të Evropës.

“Ne po paguajmë çmimin për mosintegrimin e këtyre vendeve kur ato donin të bashkoheshin për herë të parë, duke lënë një rajon paqëndrueshmërie”, tha Komisioneri Kos për DW.

Por zgjerimi i BE-së konsiderohet gjithashtu një investim gjeostrategjik në sigurinë dhe prosperitetin e Evropës, thotë Tinatin Akhvlediani, një studiuese në Departamentin e Politikës së Jashtme të BE-së në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane.

“Nëse Unioni nuk zgjerohet në këto vende, fuqi të tjera mund të hyjnë dhe ta shfrytëzojnë rajonin, duke e përdorur atë si levë kundër Bashkimit Evropian, përfshirë Rusinë dhe Kinën”, tha Akhvlediani për DW.

Çdo vend harton rrugën e vet
Si Tinatin Akhvledijani ashtu edhe Florian Biber theksojnë se procesi i zgjerimit ka ndjekur gjithmonë “parimin e regatës”, që do të thotë se vendet kandidate hartojnë rrugën e tyre, me integrimin që varet nga meritat, reformat dhe përmbushja e kritereve teknike të tyre.

Megjithatë, Biber vëren se ideja e pranimit të njëkohshëm ka disa përparësi.

“Do të parandalonte krijimin e kufijve të jashtëm të BE-së midis vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe do të parandalonte përhapjen e problemeve dypalëshe në Bashkimin Evropian”, thotë ai.

“Megjithatë,” vazhdon ai, “ka pengesa serioze, sepse ritmi i kandidatit më të ngadaltë do të diktonte ritmin për të gjithë. Pra, nëse Mali i Zi është gati të bashkohet me Bashkimin Evropian në vitet e ardhshme, kjo mund të vonohet nga vende si Bosnja dhe Hercegovina ose Kosova, gjë që mund të zgjasë edhe dhjetë vjet.”

Mali i Zi nuk dëshiron të presë
Zyra e kryeministrit të Shqipërisë nuk kishte asnjë koment mbi propozimin e Vuçiçit në kohën e publikimit.

Mali i Zi, nga ana e tij, reagoi menjëherë, duke e bërë të qartë se dëshiron të ecë përpara.

“Mali i Zi nuk dëshiron të presë askënd, as nuk pret që dikush të na presë ne,” tha Ministrja Despotović Đekiç. “Ne jemi liderë në proces dhe duam të bashkohemi me Bashkimin Evropian kur rezultatet tona të tregojnë se jemi gati dhe meritojmë anëtarësim.”

U njoftua vonë të martën se Serbia nuk do të merrte pjesë në samitin e Brukselit të mërkurën.

Vuçiç e njoftoi vetë vendimin, duke thënë se po vepronte për të mbrojtur interesat e Serbisë dhe duke shtuar se e mori vendimin “në mënyrë që askush tjetër të mos fajësohej dhe qeveria të mos i nënshtrohej presionit”. /DW