Në Gjermani fitoni 2.500 euro. Në Maqedoni do të fitonit 1.000. Në letër, zgjedhja duket e thjeshtë. Pse do të hiqte dorë dikush vullnetarisht nga 1.500 euro më shumë në muaj dhe ta linte Gjermanine?
Por jeta nuk jetohet në letër. Në njërin vend, mund të kesh një pagë më të lartë, një punë më të sigurt dhe mundësi më të mira për të kursyer para. Në tjetrin, i ke prindërit vetëm dhjetë minuta larg, miqtë me të cilët je rritur, shtëpinë tënde dhe ndjesinë se nuk të duhet t’i shfrytëzosh të gjitha pushimet vetëm për t’u kthyer në vendin ku në të vërtetë dëshiron të jesh.
Dhe pikërisht atëherë, llogaritja e thjeshtë matematikore bëhet shumë më e vështirë. 2.500 euro nuk janë realisht 2.500 euro kur vijnë faturat. Le të përfytyrojmë dikë që jeton vetëm në Gjermani dhe merr një pagë neto prej 2.500 eurosh. Nëse paguan rreth 1.000 euro për banesën – përfshirë shpenzimet e shërbimeve – një pjesë e konsiderueshme e pagës zhduket ende pa filluar mirë muaji. Më pas vijnë shpenzimet për ushqim, energji elektrike, internet, makinë ose transport publik, sigurim, telefon dhe shpenzime të përditshme. Një llogaritje e thjeshtuar mund të duket kështu:
Kjo nuk është një mesatare zyrtare dhe nuk vlen për të gjithë. Dikush në Gjermani mund të paguajë 600 euro për një apartament, ndërsa një tjetër paguan 1,500 euro. Dikush në Maqedoni mund të ketë shtëpinë e vet, ndërsa një tjetër paguan qira. Pikërisht për këtë arsye, e njëjta pagë mund të përkthehet në një stil jetese krejtësisht të ndryshëm. Nëse në Maqedoni ju pret një shtëpi në pronësinë tuaj, i gjithë llogaritja ndryshon.
Ky është rasti për shumë nga bashkatdhetarët tanë. Ata paguajnë qira të lartë në Gjermani, por zotërojnë një shtëpi ose apartament në Maqedoni – një pronë që kanë vite që e ndërtojnë, e rinovojnë dhe e mobilojnë. Nëse shuma prej 300 ose 400 eurosh e destinuar për qira hiqet nga llogaritja për Maqedoninë, një pagë prej 1,000 eurosh mund të mjaftojë për shumë më tepër sesa duket në shikim të parë. Nga ana tjetër, një pagë gjermane prej 2,500 eurosh ofron ende një avantazh të konsiderueshëm. Kur duhet të blini një makinë, një telefon apo një kompjuter, ose të paguani për një udhëtim jashtë vendit, çmimet nuk ulen thjesht sepse jetoni në Maqedoni.
Një makinë që kushton 20,000 euro barazohet me tetë paga gjermane prej 2,500 eurosh, por me njëzet paga maqedonase prej 1,000 eurosh. Prandaj, nuk është e drejtë të thuhet thjesht se 1,000 euro në Maqedoni “vlejnë më shumë”. Ato mund të sigurojnë një jetë të rehatshme për sa u përket shërbimeve të përditshme dhe shpenzimeve të caktuara – veçanërisht kur qiraja nuk është faktor. Por kur bëhet fjalë për blerje të mëdha, udhëtime dhe akumulim kapitali afatgjatë, hendeku i të ardhurave ndihet sërish fuqishëm. Megjithatë, ekziston diçka që nuk shfaqet në asnjë tabelë llogaritjesh. Imagjinoni një të martë të zakonshme në Gjermani. Zgjoheni herët, e çoni fëmijën në kopsht, shkoni në punë, bëni pazarin pasdite, ktheheni në shtëpi, hani darkë dhe dita përfundon. Të nesërmen, e njëjta rutinë përsëritet. Prindërit i shihni vetëm përmes telefonatave.
Keni një grup në Viber ose WhatsApp me miq të vjetër ku, prej muajsh, vazhdoni të thoni: “Do të takohemi kur të kthehem.” Fëmija juaj po rritet. Prindërit tuaj po plaken. Dhe ju po numëroni muajt deri në pushimet e radhës. Kur më në fund mbërrini në Maqedoni, ditët e para janë plot takime, dreka dhe kafe me njerëz që nuk i keni parë gjatë gjithë vitit. Pikërisht kur filloni të ndiheni sërish si në shtëpi – vjen koha për të bërë valixhet. Sërish në makinë, drejt Gjermanisë. Sërish kalimi i kufirit. Sërish autostrada. Dhe edhe një herë: “Shihemi vitin tjetër.” Sa kushton një pasdite me prindërit tuaj? Kjo është pjesa e ekuacionit për të cilën nuk ekziston asnjë llogaritës.
Çfarë vlere ka që gjyshja të mund ta marrë nipin apo mbesën nga kopshti? Cila është vlera e drekës së së dielës me prindërit? Çfarë vlere ka që fëmija juaj të rritet pranë kushërinjve të tij? Cila është vlera e mundësisë për t’i telefonuar një miku të vjetër dhe për t’u takuar për kafe brenda gjysmë ore, në vend që të planifikoni një takim për pushimet e radhës vjetore? Përgjigjja ndryshon për secilin. Për disa, jeta në Gjermani – me një pagë prej 2.500 eurosh – është pikërisht ajo që donin: një punë e qëndrueshme, rregull, mundësi për fëmijët dhe perspektiva e të ardhurave më të larta në të ardhmen. Për të tjerë, pas dhjetë ose pesëmbëdhjetë vitesh jashtë vendit, ato 1.500 euro shtesë nuk duken më si një shumë kaq e rëndësishme, sapo kuptojnë se sa ditëlindje, festa fetare, dasma, dreka familjare dhe ditë të zakonshme kanë humbur. Sidomos kur prindërit e tyre nuk janë më aq të rinj sa ishin kur ata u larguan fillimisht.
“Edhe pak vite.” Pothuajse çdo emigrant e njeh këtë shprehje. “Edhe pak vite – le të kursejmë pak dhe pastaj do të kthehemi.” Pastaj vjen një punë më e mirë. Fëmija fillon shkollën. Blihet një makinë me këste. Zhvendosen në një apartament tjetër. Më vonë, fëmija hyn në shkollën e mesme. Pastaj fillon praktikën profesionale ose studimet universitare. Dhe “edhe pak vite” shndërrohet pa u ndier në dhjetë, pesëmbëdhjetë ose njëzet vjet. Ndërkohë, shtëpia në Maqedoni ka përfunduar së ndërtuari. Ajo ka një fasadë të re, një kuzhinë të re dhe një oborr të mirëmbajtur. Por, për pjesën më të madhe të vitit, ajo qëndron bosh. Dhe jeta, për të cilën ajo u ndërtua, vazhdon në Gjermani. Por edhe Maqedonia nuk është një pushim i pafundëm. Duhet të jemi realistë këtu. Maqedonia që përjetojmë në gusht – gjatë pushimeve – nuk është e njëjtë me atë ku duhet të zgjohesh në orën shtatë të mëngjesit të së hënës dhe të shkosh në punë. Kafeja me miqtë, dielli, drekat familjare dhe ajo ndjesi lirie mund të krijojnë lehtësisht një tablo romantike të kthimit. Por, nëse kthehesh përgjithmonë, rikthehet realiteti i faturave, detyrimeve të punës, burokracisë, trafikut, problemeve dhe shqetësimeve të përditshme. Një pagë prej 1.000 eurosh nuk është pasuri e madhe.
Nëse ato para duhet të mbulojnë qiranë dhe këstet e kredisë, ndërkohë që mbajnë edhe familjen, situata mund të bëhet shpejt e vështirë. Prandaj, kthimi i bazuar vetëm te nostalgjia – pa të ardhura të qëndrueshme apo kursime financiare – mund ta shndërrojë ëndrrën e kthimit në shtëpi në një burim të ri stresi financiar. Dhe Gjermania nuk është vetëm çështje page. Do të ishte gjithashtu gabim ta reduktoje Gjermaninë vetëm te puna dhe kostot e larta të jetesës. Për shumë njerëz, aty ata kanë ndërtuar karrierën, kanë siguruar pensionin dhe sigurimin shëndetësor, si dhe kanë krijuar stabilitet financiar. Aty shkojnë në shkollë dhe kanë miq fëmijët e tyre; madje, fëmijët mund të ndihen shumë më tepër “në shtëpi” në Gjermani sesa prindërit e tyre. Dikush që fiton 2.500 euro sot, mund të fitojë 3.000 ose 3.500 pas pak vitesh. Edhe mundësitë për avancim kanë vlerë. Pastaj janë sistemi i mbrojtjes sociale, sigurimi shëndetësor, pensionet dhe ndihmat për papunësinë. Këto nuk janë fonde që i shohim në llogaritë tona çdo muaj, por janë pjesë e sigurisë që përfitojmë.
Atëherë, ku është më mirë?
Ndoshta nuk ekziston një përgjigje e vetme e saktë. Nëse fitoni 2.500 € në Gjermani, keni një qira të arsyeshme dhe një punë të mirë, dhe familja juaj është me ju – duke ju mundësuar të kurseni rregullisht – përparësia financiare mund të jetë e konsiderueshme. Megjithatë, nëse mund të fitoni me siguri 1.000 € në Maqedoni, e keni tashmë shtëpinë tuaj pa kredi dhe jeni të rrethuar nga familja e njerëzit me të cilët doni ta ndani jetën, atëherë ai ndryshim prej 1.500 € fillon të shihet ndryshe. Prandaj, llogaritja më e rëndësishme mund të mos jetë: 2.500 € apo 1.000 €?
Por më tepër: Sa para më mbeten? Sa kohë më mbetet? Kush është në krahun tim? Si do të duket jeta e fëmijëve të mi? Dhe ku dua të zgjohem në një të martë të zakonshme – jo vetëm për dy javë në gusht, por gjatë 20 viteve të ardhshme? Paratë mund të fitohen, të shpenzohen dhe të fitohen sërish. Por koha e kaluar larg njerëzve që duam nuk mund të kthehet më mbrapsht.
Nga ana tjetër, dashuria për atdheun nuk mund ta zëvendësojë sigurinë financiare kur vijnë faturat në fund të muajit. Ndoshta përgjigjja që çdo emigrant duhet ta gjejë vetë, qëndron diku midis këtyre dy të vërtetave. Dhe çfarë do të zgjidhnit nëse vërtet do të kishit një zgjedhje sot: një pagë neto prej 2.500 € në Gjermani apo 1.000 € të garantuara në Maqedoni, me shtëpinë tuaj dhe pa qira? Dhe, çka është edhe më e rëndësishme – çfarë do t’ju bënte të ktheheshit?